
Tarixi köklərinə və milli kimliyinə həmişə sahib çıxan xalqımız müasir dövrümüzdə də öz mənəvi dəyərlərinə böyük hörmət, ehtiram nümayiş etdirir. Müxtəlif KİV-lərdə, televiziyalarda qeyri-etik veriliş və proqramların yer alması milli-mənəvi dəyərlərimizə qarşı dırnaqarası yanaşma "Səs" qəzetində təşkil olunmuş dəyirmi masada geniş şəkildə müzakirəyə çıxarıldı. Hərtərəfli, açıq diskussiyalarda iştirak edən "Səs" qəzetinin baş redaktoru Bəhruz Quliyev, Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professoru, "Simurq" Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti, kulturoloq Fuad Məmmədov, Bakı Musiqi Akademiyasının professoru, Prezident təqaüdçüsü, tarzən, xalq artisti Ramiz Quliyev, "Yeni Azərbaycan" qəzetinin baş redaktoru Hikmət Babaoğlu, "Ədalət" qəzetinin baş redaktoru, millət vəkili Aqil Abbas, millət vəkili Musa Quliyev, "Azad Azərbaycan" televiziyasının vitse-prezidenti Natiq İbrahimov, İctimai televiziya və radio yayımları şirkətinin ictimaiyyətlə əlaqələr və monitorinq şöbəsinin rəisi Tahir Məmmədov, "Lider" televiziyasının aparıcı-jurnalisti Mətanət Ağamirli, Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumunun sədri, yazıçı-publisist Aydın Xan (Əbilov), BDU-nun televiziya və radio jurnalistikası kafedrasının əməkdaşı Aynur Kərimova, Gürcüstan Marneuli televiziyasının əməkdaşı Aynurə Əliyeva, müstəqil jurnalist Nəbi Soytürk, "Türkmənli" televiziyanın İrak-Kərkük xəbər mərkəzinin nümayəndəsi Atalay Muratlı, müstəqil yazar Əhməd Ehturan, TVPR-Tbilisi regional qəzetin jurnalisti Darğami Raur, "İmedi" telekompaniyasının prodüseri İrakli Manaqadze çıxışlarında daha çox ictimai təbliğatın formalaşmasında medianın rolunun əhəmiyyətli dərəcədə böyük olduğunu bildirdilər. Dəyirmi masada giriş sözü ilə çıxış "Səs" qəzetinin baş redaktoru Bəhruz Quliyev bugünkü reallıqda milli-mənəvi dəyərlərimizə baxış mövzusunda müzakirələrin aparılmasının vacibliyini söylədi. Dilimizin, dinimizin və adət-ənənələrimizin təbliğində KİV-in və hər bir vətəndaşın üzərinə düşən məsuliyyətin layiqincə yerinə yetirilməsindən söhbət açan B.Quliyev bu istiqamətdə aparılan və qarşıya qoyulan məsələlərdən geniş şəkildə dəyirmi masa iştirakçılarını məlumatlandırdı.
"MƏDƏNİ İNQİLAB CƏMİYYƏTİN SOSİAL TƏRKİBİNDƏ İNKİŞAF YARADIR" Fuad Məmmədov: - 1989-cu ildən bugünədək, sistemli professional kulturoloji tədqiqatlarla məşğul olan bir şəxs kimi, dünyanın bir çox ölkələrinin müqayisəli təhlilini aparırıq ki, Azərbaycan üçün hansı model bizim rəqabətə dözümlü, təhlükəsiz mütərəqqi inkişafımızı tədqiq edə bilər. Bu baxımdan, 26 ölkədə apardığımız müşahidələr zamanı siyasi sistemin, mədəniyyətə yanaşmaların, mədəniyyətin strukturunun, idarəetmə üsullarının, quruluş tiplərinin yaxından öyrənilməsi üçün bir sıra addımlar atılıb. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələri sırasında Yaponiya və İngiltərə ada dövlətləri olduğundan, onların təbii sərvətləri digər ölkələrlə müqayisədə olduqca zəifdir. Lakin bu dövlətlərin mədəni və demokratik inkişafında əldə olunmuş irəliləyişlər bütün dünyanın diqqət mərkəzindədir. Yaponiya Şərqdə ilk dəfə 1867-1868-ci ilərdə mədəniyyət inqilabı həyatı keçirdi. Həmin bu mədəni inqilabın əsas şüarı yapon ruhu və Avropa bilikləri olmuşdu. Maarifli idarəetmə inqilabına qədər Yaponiya dünyanın kasıb və inkişafdan qalmış bir ölkəsi idi. Bu inqilabın üzərindən 30 ildən artıq bir zaman keçdikdən sonra 1902-ci ildə Fransanın paytaxtı Parisdə keçirilmiş sənaye sərgisində Yaponiya ən qabaqcıl 5 ölkə sırasına daxil oldu. 1904-cü il Rusiya ilə apardığı savaşda (Port-Artur) Yaponiya qalib gəldi. Diqqəti bu inkişafın təkanverici amilinə- mədəniyyətə yönəltmək istəyirəm. Çünki məhz mədəni inqilab cəmiyyətin sosial tərkibində inkişaf yaradır. Azərbaycanın böyük şairi Hüseyn Cavid buyurmuşdu ki, tüğyanə qılıncdan daha böyük qüvvət, yalnız mədəniyyət, mədəniyyət! İnkişaf etmiş dövlətlərdə üç əsas ideya vacib qiymətləndirilir. Birincisi, güclü intellektual mədəniyyət, ikincisi, milli ideya, mənəvi dəyərlər, üçüncüsü isə xalqın demokratikləşməsi. Yəni, hər kəs azad, sərbəst formada özü, ailəsi və dövləti üçün töhfə verməlidir. Milli ideya ətrafında həmrəy olmaqla mümkün olan məsələdir. Ölkəmizdə də çox böyük işlər görülür və artıq bütün dünyada mədəniyyətimiz, siyasətimiz tanınır. Beynəlxalq ictimaiyyətə Azərbaycan etikası, mədəni davranış qaydaları bu gün geniş şəkildə çatdırılır. Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondunun gördüyü işlər daha təqdirəlayiq qiymətləndirilir. Azərbaycanın bir çox nailiyyətləri mövcuddur. Amma qarşıda duran vəzifələr də çoxdur. Ən vacibi ondan ibarətdir ki, biz sosial-mədəni siyasətimizin üsütünlüklərini köklü halda dəyişək.
"DİLİMİZİN QORUNMASINDA, ƏSASƏN, MƏTBUATIN ÜZƏRİNƏ BÖYÜK MƏSULİYYƏT DÜŞÜR" Aqil Abbas: - İlk növbədə, dilimizin qorunmasında mətbuat vasitələrinin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Ölkəmiz ikinci dəfə müstəqillik əldə etdikdən sonra qəbul olunmuş yeni yazı qrafikası bir çox insanların bu prosesdən kənar qalmasını zərurətə çevirdi. Çünki ömrü boyü kiril əlifbası ilə yazıb-oxumuş insan üçün bu, olduqca problemli məsələ idi. Dili, birinci növbədə, qəzetlər qoruyub inkişaf etdirməlidir. Keçmişdə bir sözü düzgün tapmayanda, ya "Kommunist" qəzetinə, ya da ki, "Azərbaycan gəncləri" qəzetinə müraciət edərdik ki, görək bu sözü düz yazmışıqmı? Amma bu gün "Ədalət" qəzeti başda olmaqla, görün, nə qədər səhvlərə yol verilir. Bu, o deməkdir ki, nə qəzetlərdə, nə televiziyalarda, nə də ki, nəşriyyatlarda redaktorlar yoxdur. Redaksiyaya daxil olan hər hansı bir materiala redaktor yazının məzmununa baxmaqla kifayətlənərək imza atır. Bu da ki, sonradan acı nəticələrlə bizim qarşımıza çıxır. Həmişə çıxışlarda bildirmişəm ki, ilk növbədə, qəzetlər öz qüsurlarını aradan qaldırmalıdır. Çünki bu qüsurlar aradan qalxmadan, cəmiyyətdə düzgün təbliğat aparmaq olmayacaq. Digər bir problem isə televiziyalarda olan dil məsələləridir. Bu gün dövlət televiziyasından başqa bütün telekanallarda bu problem mövcuddur. Belə məsələlərlə mübarizə aparmaq çox çətindir. Bunun üçün böyük bir konsepsiya işlənib hazırlanmalıdır. Mətanət Ağamirli: - Bu gün televiziyalarda milli-mənəvi dəyərlərdən söhbət gedirsə, bu, olduqca həssas bir məsələdir. Adət-ənənələrin qorunmasında tək telekanalları günahkar saymaq düzgün deyil. Aqil Abbas: - Milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında televiziyaları həm günahlandırmaq olar, həm də yox. Televiziyalar daha çox bazara, iqtisadiyyata işləyir. Bu, normal bir haldır ki, hər bir kanal reklam və digər sahələrdə əldə etdiyi vəsaitlər hesabına öz fəaliyyətini davam etdirə bilsin. Reklam bazarı isə, hazırda qeyri-pərakəndə haldadır. Televiziyanın iki SMS-dən qazandığı pul reklamdan gəlmir. Düzgün reklam bazarı təşkil edilsə, televiziyalar və digər KİV-lər bundan yararlanaraq, sağlam rəqabət prinsipinə əsaslanar. Məsələn, ən xoşlamadığım proqramlar içərisində ANS telekanalında yayımlanan meyxana verilişinə görə, həmin kanala artıq baxmıram.
"MİLLİ-MƏNƏVİ DƏYƏRLƏRLƏ BAĞLI SENZURANIN OLMASI VACİBDİR" Mətanət Ağamirli: - Telekanallarda milli-mənəvi dəyərlərdən söhbət gedirsə, həmin kanallara qarşı müəyyən sanksiyalar tətbiq edilərdi. Söhbət milli dəyərlərdən gedirsə, burada senzuranın olması çox vacibdir. Çünki bu millətin gələcəyi üçün həssas olan bir məsələdir. Reallığı qəbul etmək lazımdır ki, bu gün televiziyalar öz maliyyə problemlərini həll etmək üçün şou xarakterli proqramlara daha çox üstünlük verir. Amma bu, o demək deyil ki, bu istiqamətdə də ifratçılığa yol verilsin. Hər bir yeni gənc daha çox telekanallarda yayımlanan "yeni ulduz" və digər müğənnilik proqramlarına can atırlar. Çünki televiziyalar gənclərin psixologiyasında məhz bu hisslərin daha çox təbliğinə yer ayırır. Yetişməkdə olan gənc nəsil Aqil müəllimə, Musa müəllimə və digər siyasi ictimai xadimlərimizə oxşamaq istəmirlər. Onların telekanallarda və digər mətbuat vasitələrində təbliğinə yer verilmədiyi üçün cəmiyyətdə həmin insanların bir o qədər də tanınmaması, indiki gənclərimizdə digər maraqların oyanmasına səbəb olur. Burada əsas məsələ- ictimai qınağın yaranmasına şərait yaratmaq artıq vacib prosesə çevrilib. Aqil Abbas: - Telekanallarda təbliğ olunan verilişlər daha çox şou-biznes nümayəndələrinin iştirakı ilə geniş auditoriyaya çatdırılır. Əgər bu gün "Lider" kanalında yayımlanan iki intellektual veriliş dayandırılaraq, əvəzində, müğənni Röya kişilərə ailədə öz qadınına qarşı necə davranmasından dərs keçirsə, buna heç cür müsbət qiymət vermək olmaz.
"MƏNƏVİYYATSIZ MÜĞƏNNİLƏRİN XALQA ƏXLAQ DƏRSİ KEÇMƏYƏ HAQLARI ÇATMIR" Bəhruz Quliyev: - Bu günləri bütün telekanallar artist axtarışına çıxıblar. Əksər televiziyalar tanınmış şou müğənnisini efirə çıxardaraq, onların vasitəsilə xalqa əxlaq dərsi verməyə çalışır. Halbuki həmin şəxslərin belə məsələlərdən danışmağa heç mənəvi haqları da çatmır. Bütün etik normalara riayət etməyən bir adamı cəmiyyət necə qəbul edə bilər?
Aydın Xan (Əbilov): - Onda gəlin, ATV-ni, "Lider" TV-ni və digər kanalları qapayaq, İranda və Türkmənistandakı kimi ağlaşma kampaniyası həyata keçirək.
Bəhruz Quliyev: - Olmazmı ki, həmin telekanallar intellektual, səviyyəli proqramlar hazırlayıb, cəmiyyətə təqdim etsin.
"AZƏRBAYCAN İCTİMAİ, MƏDƏNİ DÜŞÜNCƏSİNDƏ YENİLİK ETMƏK VACİBDİR" Aydın Xan (Əbilov): - Bu məsələdə bir qədər fərqli mövqe tutmaq lazımdır. Biz bu günləri milli-mənəvi dəyərlərdən çox etik və estetik dəyərlərdən daha çox danışırıq. Problem ondadır ki, Aqil müəllim meyxanaya qulaq asmaq istəmir, amma qısa bir sorğu keçirsək, 10 nəfərdən 9-u bu istəkdə olduğunu bildirəcək. Ona görə də, bir nəfərin istəyinə görə, bir telekanalda yayımlanan verilişi dayandırmaq olmaz. Diqqət yetirsək, görərik ki, Azərbaycan Dövlət Televiziyası böhran içində idi, amma Heydər Əliyev Fondunun təşkilatçılığı ilə reallaşan muğam müsabiqəsi nəinki ölkə daxilində, həm də beynəlxalq arenada milli musiqimizin təbliğinə, o cümlədən, telekanalın tanınmasına şərait yaratdı. Beləliklə, muğam müsabiqəsi beynəlxalq qlobal televiziya müsabiqəsində artıq öz yerini tutdu. Müşahidə etsək, görərik ki, artıq şou-biznesdə olan müğənnilərin əksəriyyəti muğam oxumaq istəyinə düşüblər. Məsələ ondan ibarətdir ki, nə qədər ki, Azərbaycan ictimai, mədəni düşüncəsində boşluq və səviyyəsizlik var, bugünkü üzdəniraq müğənnilər ictimai düşüncədə ön sırada olacaqlar. Bir şeyi qəbul etmək lazımdır ki, telekanallarda səslənən xəbərlər əgər ictimaiyyətə tam dolğunluğu ilə çatmırsa, demək millətin düşüncəsində yenilik yaratmaq lazımdır.
"MƏNƏVİYYATI OLMAYAN MİLLƏT, MİLLƏT DEYİL" Ramiz Quliyev: - Keçmişi çox gözəl, zəngin dəyərlərlə köklənən bir millət kimi biz bu günləri dünyanın ən qabaqcıl nümayəndələri sırasında olmalıyıq. İdeologiyasız, milli-mənəvi dəyərlərsiz bir millət ola bilməz. İnteqrasiyanı, inkişafı milli-mənəvi dəyərlər üzərində qurmaqla etmək daha vacib bir şərtdir. Çünki tarixi köklərinə sadiq olmayan bir milləti dünya ictimaiyyəti də qəbul etmir. Mənəviyyat olmayan millət, millət deyil. Bir vaxtlar məktəblərdən başlayan ideoloji təbliğat bu gün televiziyalardan başlayır. Televiziyalar isə deyərdim ki, məhv olur. Bu gün bütün nəzarət orqanlarını ləğv etsək, nə baş verəcəyini, yəqin ki, hamımız təsəvvür edirik. Sadəcə olaraq, bir-birimizə nəzarət etməliyik, ki, birinin etdiyi səhvi digəri təkrar etməsin. Əsilzadələri, milli-mədəni varlığımızı tanıdan, təbliğ edən insanları ictimaiyyətə tanıtmalıyıq. Telekanallarda şou-verilişlərindən artıq yer qalmayıb. Axı, bu mənəviyyatsızlıq kimə lazımdır? Bütün internet saytlarında bizim üzdəniraq müğənnilərimizin biabırçı şəkilləri yayımlanır. Bir vətəndaş kimi həmin epizodlara baxanda insan xəcalət təri tökür. Milli-mənəvi dəyərlərimizlə bağlı "Səs" qəzetinin keçirdiyi bu müzakirə dünyaya səs salmalıdır ki, bütün dünya Azərbaycan xalqının tarixi kökləri və etnoqrafiyası barədə dolğun məlumat ala bilsin. Mehriban xanım Əliyeva bu günləri muğamımıza dəstək verərək onu dünya miqyasında tanıtdırır. Bir sənətkar kimi beynəlxalq qastrollarda iştirak edərkən, ilk növbədə, bizi milli musiqimizlə, muğamımızla tanıyırlar. Mehriban xanım Əliyeva bu müsabiqəyə təşəbbüs göstərərək bütün musiqiçilərə böyük stimul verdi. Hər şey qaydasında, əndazəsində olmalıdır. Şoular da bu meyarlardan kənara çıxmamalıdır.
"TELEKANALLARIN ÖZÜNDƏ MİLLİ VARLIQLI PROQRAMLAR YARADILMALIDIR" Fuad Məmmədov: - Telekanalların özündə milli varlıqlı proqramlar yaradılmalıdır. Nüfuzlu ictimai xadimlərimizi yetişməkdə olan gənc nəsil tanımır. Daha çox soyunan və geyinən müğənilər bu günləri gündəmdədir. Bütün bunlar isə millətin mentalitetinə zərbə vurur. Belə hallara qarşı birgə mübarizə aparmasaq, gələcəyimiz də elə həmin çılpaq müğənnilərdən ibarət olacaq. Canlarını millətin gələcəyi, inkişafı və mədəniyyətimizin formalaşması yolunda fəda etmiş insanların cəmiyyətə təbliği vacibdir. Elə bilirəm ki, hələ gec deyil. Keçmişimizin bizə miras qoyub getdiyi qeyrətini çəkməyə hazır olmalıyıq. Ulu öndərimiz Heydər Əliyev də milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması və təbliği üçün böyük işlər görmüş, Onun dühası sayəsində Azərbaycanın tarixi keçmişini əks etdirən bütün həqiqətlər beynəlxalq ictimai rəyə təqdim edilmiş, ölkəmizin qədim tarixi kökləri barəsində həqiqətlər olduğu kimi çatdırılmışdır. Ulu öndərin layiqli davamçısı olan Prezident İlham Əliyev də milli kimliyimizin ən yüksək səviyyədə beynəlxalq arenada tanıtdırılmasında əlindən gələn bütün səyləri əsirgəmir. Dövlətçiliyimizin milli-mənəvi dəyərlər üzərində dayanaraq, Avropaya və beynəlxalq aləmə inteqrasiyası və bu inteqrasiya nəticəsində məmləkətimizə daxil olan əcnəbi, mədəni prinsiplərdə milli adətlərimizdən sonra tanınmalıdır. Çünki bir millətin tarixinə və soykökünə olan loyal münasibəti onun tədricən tarixin səhifəsindən silinməsinə gətirib çıxaran ən başlıca amildir.
"Səs" qəzetinin şöbə müdiri İlham Əliyev: - Son illər xaricdən Azərbaycana kosmopolitik təcavüz edilir. Bəzi dairələr cəmiyyətimizi dilindən, dinindən, mənəviyyatından uzaqlaşdırmağa səylər göstərirlər. Böyüklərə, kiçiklərə hörmətsizlik nümayiş etdirməyə cəhdlər edirlər. Sizcə, bunlar Şərqdə cəmiyyətin əsasını təşkil edən ailə institutunun sıradan çıxarılmasına hesablanmayır ki?
Musa Quliyev: - Biz istəyirik ki, cəmiyyət, millət, dövlət kimi qüdrətli olaq, bizim sosial-mədəni siyasətimizdə yeni prioritetlər qəbul edilməlidir. İntellektual, etik, mənəvi, hüquqi prinsiplər müəyyənləşdirilməlidir. Bu, dünyanın ən qabaqcıl 26 ölkəsinin təcrübəsidir.
Hikmət Babaoğlu: - Əgər dildə yeni üslub yaratmaq, mübtədanın yerinə xəbər qoymaqdan ibarətdirsə, buna heç ehtiyac yoxdur. Xüsusən də, "Azadlıq" radiosu bu istiqamətdə özlərinə məxsus prioritet müəyyənləşdiriblər ki, mübtədanın yerinə xəbər keçərək, cümlə quruluşlarında dəyişikliklər edilməlidir. Bu, üslub deyil. Azərbaycan xalqı bu günləri milli-mənəvi baxımdan, kritik bir mərhələni keçdi. Qlobal hadisələr Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü nəticəsində müharibə baş verdi. Hər bir xalqın milli mövcudluğunu sürdürməsində və özünü yaşatmasında ən başlıca dinamik nöqtəsi milli-mənəviyyatdır. Bir xalqın ki, milli-mənəviyyatı olmayacaq, o xalq öz mövcudluğunu saxlaya bilməyəcəkdir. Hesab edirik ki, istər dövlət, istər özəl telekanallarda milli-mənəviyyat yüksək səviyyədə qorunmalı və təbliğ edilməlidir. Xalqın güclü komponentləri içərisində ən başlıcası yenə də milli-mənəviyyatdır. Milli-mənəviyyatımızda kəmiyyət və keyfiyyət ünsürləri vardır. Milli xarakter millətin davranışlarında vaxtaşırı və mütəmadi şəkildə özünü göstərən keyfiyyətdir. Mənəviyyatın da bir qırılma nöqtəsi var.


